Spis treści
Prace nad nowelizacją Prawa budowlanego trwały od czerwca 2025 r., a ich głównym celem było uproszczenie procesu inwestycyjnego. 18 grudnia 2025 r. ustawa została podpisana przez prezydenta.
Większość przepisów wchodzi w życie 7 stycznia2026 r. (14 dni po ogłoszeniu Ustawy z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, Dziennik Ustaw 2025 poz. 1847).
Wyjątkiem są przepisy dotyczące miejsc doraźnego schronienia, które obowiązują od 1 stycznia. Natomiast te związane m.in. z wprowadzeniem Warunków technicznych, jakim powinny podlegać budynki i ich usytuowanie mają obowiązywać od 20 września 2026 r.
Nowe zwolnienia z pozwolenia na budowę
Jednym z głównych celów nowelizacji jest rozszerzenie katalogu inwestycji możliwych do realizacji bez konieczności uzyskiwania pozwolenia na budowę. W zamian w wielu przypadkach wystarczy zgłoszenie inwestycji wraz z wymaganymi załącznikami i spełnieniem obowiązków projektowych i formalnych)
Do inwestycji, które będą mogły być realizowane po zgłoszeniu (bez pozwolenia), należą m.in.:
wolnostojące budynki użyteczności publicznej o powierzchni użytkowej do 200 m², jeżeli ich obszar oddziaływania mieści się na działce projektowanej,
wolnostojące przydomowe schrony ochronne o powierzchni użytkowej do 35 m²,
wolnostojące kontenery telekomunikacyjne o powierzchni zabudowy do 35 m²,
bezzodpływowe zbiorniki na wody opadowe lub roztopowe związane z produkcją rolną, do odpowiedniej wielkości określonej przepisami.
Obowiązki formalne przy zgłoszeniu
Chociaż w określonych przypadkach pozwolenie na budowę przestaje być konieczne, inwestor nadal będzie musiał spełnić szereg formalności:
sporządzić i dołączyć projekt zagospodarowania działki i projekt architektoniczno‑budowlany,
ustanowić kierownika budowy i prowadzić dziennik budowy,
poinformować organ administracyjny o zakończeniu budowy oraz poddać budowę okresowym kontrolom,
prowadzić książkę obiektu budowlanego przy obiektach, które tego wymagają.
Nowe rozwiązania mają szczególnie ułatwić budowę obiektów związanych z kultem religijnym, oświatą, działalnością leczniczą, społeczną lub socjalną oraz usługami pocztowymi, które często są niewielkie i funkcjonalne, a dotychczasowe procedury znacznie to utrudniały.
Zmiany w zakresach robót i instalacji
Nowelizacja poszerza także katalog robót i instalacji, które nie wymagają ani pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia. Dotychczasowa lista obejmowała m.in. instalowanie pomp ciepła oraz kolektorów słonecznych i urządzeń fotowoltaicznych.
Nowością jest możliwość instalacji magazynów energii elektrycznej o pojemności nominalnej do 20 kWh bez formalności budowlanych, co ma ułatwić adaptację odnawialnych źródeł energii przy budynkach mieszkalnych i usługowych.
Mechanizm „żółtej kartki” – mniej ostrych sankcji, więcej szans na poprawę
Nowe przepisy wprowadzają też tzw. mechanizmu „żółtej kartki”. To instrument nadzoru budowlanego, który ma zamiast natychmiastowego wszczęcia postępowania administracyjnego dawać inwestorowi możliwość naprawienia istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu lub przepisów. Dotyczy to sytuacji, gdy roboty budowlane prowadzone są niezgodnie z pozwoleniem, projektem lub przepisami, ale naruszenia nie są tak poważne, by od razu zatrzymać budowę. W takim przypadku organ nadzoru budowlanego może:
wydać ostrzeżenie („żółtą kartkę”) z wezwanie do usunięcia uchybień w określonym terminie,
dać inwestorowi czas na doprowadzenie inwestycji do zgodności, zamiast od razu wszczynać postępowanie administracyjne lub nakładać kary.
Mechanizm ten ma zachęcać do naprawy błędów i zgodności z projektem, jednocześnie odciążając administrację od formalnych postępowań w każdej sytuacji niezgodności.
Doprecyzowane definicje związane z budową
Nowelizacja wprowadza również jasne definicje kluczowych pojęć prawnych w Prawie budowlanym, co ma wyeliminować dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne i ułatwić stosowanie przepisów. Przykłady doprecyzowanych definicji to:
wiata,
budynek mieszkalny i budynek mieszkalny wielorodzinny,
budynek użyteczności publicznej,
magazyn energii elektrycznej,
działka budowlana,
zabudowa jednorodzinna czy zabudowa zagrodowa.
Bezpieczeństwo i techniczne wymagania projektowe
Miejsca doraźnego schronienia
Od 1 stycznia 2026 r. nowe przepisy wynikające z również znowelizowanej ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej nakładają dodatkowe wymagania projektowe dla niektórych kategorii budynków. W szczególności budynki mieszkalne wielorodzinne oraz budynki użyteczności publicznej z kondygnacjami podziemnymi muszą być zaprojektowane tak, aby umożliwiały organizację miejsc doraźnego schronienia.
Nowe Warunki techniczne od września
Szeroko zakrojona reforma Warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, ma wejść w życie 20 września 2026 r. Zmiany te obejmują m.in. wytyczne dotyczące akustyki budynków, efektywności energetycznej, termomodernizacji, jakości środowiska wewnętrznego oraz bezpieczeństwa użytkowników.
W projekcie zmian przewidziano także wymogi dotyczące ogrodzeń i bram w kontekście bezpieczeństwa użytkowników przestrzeni. Przepisy mają m.in. zmienić wysokość, na jakiej można stosować ostre zabezpieczenia. Dodatkowo bramy i furtki będą musiały się otwierać do wewnątrz posesji.
