Budownictwo zasługuje na własny resort. Ale nie ma pewności, czy mu pomoże

Budownictwo odpowiada za 8 proc. PKB i zapewnia 1,3 mln miejsc pracy. Wartość rynku budowlanego ma w tym roku przekroczyć 400 mld zł. Branża spodziewa się kumulacji inwestycyjnej, przetargów zarówno na poziomie rządowym, jak i samorządowym. Wraz uruchomieniem środków z KPO może nadejść lepsza koniunktura.

Zapotrzebowanie na projekty przemysłowo-logistyczne pozostaje wysokie, a segment deweloperski daje przestrzeń do selektywnego wzrostu. Rośnie liczba przetargów w segmencie drogowym. Ale i wyzwań nie brakuje. Należą do nich: przewlekłe procedury administracyjne, deficyty kadrowe, problemy z waloryzacją kontraktów czy niepewność geopolityczna w regionie.

Na początku nowego roku zastanówmy się więc, czy branża lepiej poradziłaby sobie z zadaniami i przeciwnościami, gdyby miała własne ministerstwo? Zapytaliśmy o to nie tylko jej przedstawicieli, ale też ekonomistów i reprezentantów organizacji zrzeszających firmy.

– Polska Izba Budownictwa od wielu lat zastanawia się i nie znajduje racjonalnej odpowiedzi, dlaczego ze struktur zarządzania państwem zniknęło Ministerstwo Budownictwa – podkreśla Jerzy Klimm, prezes organizacji.

– Bardzo niepokoi nas fakt, że problematyka budownictwa jest rozproszona w aż sześciu resortach. Fakt ten generuje niemal lawinowe narastanie wielu problemów, a brak długofalowej polityki budowlanej i mieszkaniowej państwa powoduje brak spójności wielu regulacji prawnych – dodaje.

Do problemów, które przemawiają za powołaniem ministerstwa budownictwa Jerzy Klimm zalicza: rożne stawki VAT, brak promowania wysokich standardów jakościowych opartych o nowe technologie w ustawie o zamówieniach publicznych, brak zdecydowanych preferencji w budownictwie mieszkaniowym w zakresie procedur i ułatwień związanych z procesem inwestycyjnym czy brak uregulowania w odniesieniu do kształcenia dla budownictwa.

– Wspomnieć można jeszcze potrzebę wsparcia rynku wyrobów budowlanych, skutecznej promocji eksportu po handel emisjami CO2 i wiele innych szczegółowych problemów – dopowiada.

I podkreśla, że polskie budownictwo potrzebuje trzech czynników sukcesu: dobrej koniunktury, spójnego prawa i mądrego zarządzania, bo to „swoista soczewka, która skupia wszystkie procesy ekonomiczne zachodzące w życiu gospodarczym.”

– Polska Izba Budownictwa zdecydowanie stoi na stanowisku, że ministerstwo budownictwa jest potrzebne i powinno to stać się przedmiotem prac legislacyjnych – podsumowuje szef PIB.

Na rozproszenie kompetencji i brak jednego ośrodka decyzyjnego zwraca uwagę także Radosław Wojnowski, rzecznik prasowy Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa:

– Jako Polska Izba Inżynierów Budownictwa od lat konsekwentnie podkreślamy, że sektor budownictwa wymaga centralnego, spójnego i odpowiedzialnego zarządzania na poziomie rządowym. Budownictwo to jeden z fundamentów polskiej gospodarki. Odpowiada za bezpieczeństwo infrastrukturalne państwa, realizację inwestycji publicznych i prywatnych oraz jakość przestrzeni, w której żyją obywatele.

Jak podkreśla, apel o utworzenie Ministerstwa Budownictwa z 2023 roku pozostaje w pełni aktualny.

– Sprawy kluczowe dla sektora są rozdzielone pomiędzy różne resorty. Skutkiem jest niespójna legislacja, częste zmiany przepisów i brak długofalowej strategii państwa wobec budownictwa – zaznacza.

I wskazuje, że branża nie zabiega o tworzenie nowych struktur dla samej idei administracyjnej.

– Postulujemy uporządkowanie istniejących kompetencji i nadanie budownictwu rangi, na jaką realnie zasługuje. Spójna polityka budowlana to stabilne prawo, przewidywalne procesy inwestycyjne i realny dialog z ekspertami. Bez tego nie da się skutecznie rozwijać państwa – mówi.

– Budownictwo nie może pozostawać sektorem bez gospodarza. To nie jest postulat branżowy – to kwestia odpowiedzialności za przyszłość polskiej gospodarki i bezpieczeństwo obywateli – dodaje.

Podobnego zdania jest Jacek Szera, przewodniczący Komitetu Budownictwa Krajowej Izby Gospodarczej.

– W 2023 roku zarówno prezes Krajowej Izby Gospodarczej, jak i prezes Polskiej Izby Inżynierów Budownictwa wystosowali apel o utworzenie Ministerstwa Budownictwa, nie jako głos jednego środowiska, lecz jako trafną diagnozę systemowego problemu państwa. Fakt, że dziś – kilka lat później – pytanie o sens utworzenia Ministerstwa Budownictwa wciąż powraca, jest najlepszym dowodem na to, że problem nie został rozwiązany, a jedynie odłożony – zwraca uwagę.

I wymienia argumenty "na tak", które już pojawiły się w tej dyskusji:

– Budownictwo pozostaje jednym z kluczowych sektorów gospodarki: tworzy setki tysięcy miejsc pracy, ma istotny udział w PKB i decyduje o bezpieczeństwie infrastrukturalnym oraz mieszkaniowym kraju. Tymczasem sektor ten funkcjonuje w warunkach rozproszonej odpowiedzialności i braku jednego, realnie sprawczego ośrodka decyzyjnego. Z punktu widzenia gospodarki oznacza to niepewność legislacyjną, rozdrobnioną decyzyjność i spadek efektywności inwestycji – zarówno publicznych, jak i prywatnych.

Jak podkreśla, dziś pytanie nie brzmi: czy państwo może sobie pozwolić na takie ministerstwo? Ale czy może sobie pozwolić na jego brak, jako jednego z filarów polskiej gospodarki?

Potrzeby utworzenia Ministerstwa Budownictwa nie widzi natomiast dr hab. inż. Szymon Firląg, prof. PW, prezes Związku Pracodawców Producentów Materiałów dla Budownictwa.

– Patrząc na ostatnie lata widzimy, że Ministrowie odpowiedzialni za budownictwo zmieniali się bardzo często. Powołanie nowego ministerstwa spowodowałoby nową, nie wiadomo czy potrzebą zmianę. Wydłużyłoby również toczące się prace legislacyjne i opóźniło kluczowe decyzje – ocenia.

Jak podkreśla, dużo ważniejsze od powołania nowego ministerstwa jest usprawnienie działania obecnych struktur.

– Niestety wiele działów dotyczących budownictwa mieszkaniowego jest w gestii odpowiedzialności różnych ministrów lub nawet ministerstw. Przykładowo kwestie dotyczące tak istotnej termomodernizacji istniejących budynków są w Ministerstwie Rozwoju i Technologii, np. Fundusz Termomodernizacji i Remontów, Ministerstwie Środowiska i Klimatu, np. program Czyste Powietrze oraz Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej, np. Społeczny Fundusz Klimatyczny – wylicza.

I komentuje, że "takie rozczłonkowanie utrudnia komunikację i współpracę".

– Zamiast nowego ministerstwa należy wskazać, które z ministerstw i który z ministrów będzie odpowiedzialny całościowo za budownictwo. Warto, aby kluczowe stanowiska w ministerstwach zajmowali profesjonaliści z branży, na przykład pracownicy czołowych uczelni technicznych, posiadający nie tylko wiedzę techniczną, ale i duże doświadczenie praktyczne. Należy usprawnić procesy decyzyjne i oprzeć je na jasnych oraz bezstronnych kryteriach. Wiele kluczowych dla branży regulacji ciągle nie zostało wdrożonych do krajowego prawa – twierdzi.

Konieczności utworzenia nowego resortu nie dostrzega również Jan Styliński, prezes Polskiego Związku Pracodawców Budownictwa.

– Pytanie o to, czy budownictwo powinno mieć własne ministerstwo, powraca regularnie – zwłaszcza w momentach kumulacji wyzwań inwestycyjnych i napięć na rynku. W naszej ocenie nie jest to jednak warunek niezbędny ani decydujący dla rozwoju branży – uważa.

I wskazuje, że forma organizacyjna administracji rządowej nie ma fundamentalnego znaczenia dla budownictwa jako sektora gospodarki.

– Kluczowe jest coś innego: zdolność państwa do trafnej identyfikacji problemów, prowadzenia spójnej debaty merytorycznej oraz skutecznego odpowiadania na wyzwania, takie jak przewidywalność inwestycji publicznych, stabilność regulacyjna, dostęp do finansowania, polityka kadrowa czy rozwój technologiczny – wylicza.

Jak podkreśla, budownictwo jest branżą wielosegmentową. Obejmuje infrastrukturę transportową, energetyczną i obronną, budownictwo przemysłowe, mieszkaniowe, hydrotechniczne, związane z ochroną środowiska czy gospodarką morską.

– Trudno wyobrazić sobie jeden resort, który w sposób efektywny odpowiadałby za wszystkie te obszary. Z natury rzeczy budownictwo funkcjonuje – i będzie funkcjonować – w ramach kilku polityk publicznych, ponieważ jest narzędziem realizacji polityki transportowej, energetycznej, bezpieczeństwa, klimatycznej czy obronnej państwa – mówi.

– W części tych polityk już dziś widać strategiczną rolę budownictwa dla bezpieczeństwa i samowystarczalności państwa. Skoro więc istotne segmenty rynku i tak pozostają w obszarze resortów o charakterze strategicznym, wyodrębnienie osobnego Ministerstwa Budownictwa nie prowadziłoby automatycznie do wzmocnienia ani usprawnienia funkcjonowania branży jako całości – dopowiada.

Dlatego postuluje inne podejście. Według szefa PZPB zamiast koncentrować się na strukturze administracyjnej, należy skupić się na treści polityk publicznych i ich wzajemnej spójności.

– Właśnie z tego powodu pięć organizacji rynku budowlanego – PZPB, OIGD, ZOPI, IGTL oraz RBF – opowiedziało się w 2025 roku w „Piątce dla Budownictwa” za stworzeniem na poziomie rządowym platformy, która agregowałaby wiedzę o rynku, koordynowała polityki publiczne i uwzględniała wyzwania całego sektora budownictwa – przypomina.

W jego opinii budownictwo nie potrzebuje kolejnego szyldu i nowej czerwonej tabliczki. Potrzebuje natomiast przewidywalności, dialogu, koordynacji i decyzji opartych na danych oraz realnych potrzebach gospodarki.

Zwolennikiem utworzenia nowego resortu nie jest też Adam Zajler z Biura Maklerskiego i Biuroa Analiz Rynków Kapitałowych Banku Millennium. Przyznaje, że budownictwo odpowiada za istotną część gospodarki, ale to sektor bardzo zróżnicowany.

– Obejmuje różnorodne typy inwestycji: drogowe, kolejowe, mieszkaniowe, hydrotechniczne, instalacje przemysłowe, rurociągi, linie energetyczne, a także projekty specjalne, takie jak CPK czy już niedługo energetyka jądrowa. Łączy je wykonawstwo i proces realizacji, natomiast cele, reżimy regulacyjne oraz ryzyka są odmienne. Inwestycje transportowe rządzą się zupełnie inną logiką niż na przykład energetyka jądrowa, gdzie szczególne znaczenie ma nadzór techniczny i bezpieczeństwo, obronność ma własne ścieżki zamówień i wymogi poufności, a budownictwo mieszkaniowe zależy od ładu przestrzennego i relacji z samorządami – wylicza Adam Zajler.

Jak twierdzi, konsolidacja kompetencji wyłącznie na podstawie obecności robót budowlanych może prowadzić do sporów kompetencyjnych z resortami odpowiedzialnymi za poszczególne polityki publiczne: transport, energię, obronność, środowisko. Dotyczy to także projektów finansowanych z udziałem środków UE, gdzie rozdział odpowiedzialności instytucjonalnej ma znaczenie operacyjne: system wdrażania i rozliczania opiera się na ścisłej audytowalności i zgodności z procedurami.

– Przeniesienie całości procesu do jednego podmiotu nie gwarantuje zwiększenia efektywności, a może pogłębić ryzyko opóźnień i korekt finansowych – przekonuje.

Jak ocenia, w praktyce głównym wyzwaniem, w związku z nadchodzącą kumulacją inwestycji, nie jest struktura instytucjonalna, ale skuteczna koordynacja i zarządzanie wspólnymi wąskimi gardłami, zwłaszcza tymi zależnymi od państwa: wydolnością systemu decyzji środowiskowych i pozwoleń, spójnością kontraktów, mechanizmami waloryzacji oraz rozstrzyganiem sporów.

– W obliczu planowanego impulsu inwestycyjnego, w tym wypłat z KPO oraz dodatkowych środków z polityki spójności i funduszu SAFE, zasadne jest wzmocnienie mechanizmów centralnej koordynacji i priorytetyzacji projektów inwestycyjnych na poziomie rządowym, przy jednoczesnym utrzymaniu kompetencji sektorowych oraz rozdzieleniu funkcji wdrażania i rozliczania funduszy. Tworzenie jednego superresortu o szerokim i niejednorodnym zakresie nie wydaje się znajdować uzasadnienia organizacyjnego – mówi.

Na to, że budownictwo jest ważną gałęzią przemysłu, ale silnie powiązaną z innymi obszarami: transportem, energią, gospodarką przestrzenną, klimatem, finansami publicznymi czy polityką rozwoju, zwraca uwagę również Marek Kowalski, przewodniczący Federacji Przedsiębiorców Polskich.

– W praktyce oznacza to, że jego skuteczne funkcjonowanie zależy bardziej od sprawnej współpracy międzyresortowej niż od instytucjonalnego wydzielenia. Te przesłanki przesądzają o tym, że nie jest koniecznie tworzenia nowego bytu, a usprawnienie tego co istnieje w ramach istniejących resortów – tłumaczy.

Jak wylicza, podstawowe problemy firm budowlanych to: braki na rynku pracy związane z demografią, brak unormowania pracy obcokrajowców, ograniczające rozwój firm budowlanych prawo zamówień publicznych oraz bariery biurokratyczne związane z uzyskiwaniem wszelkich pozwoleń i opinii środowiskowych.

– Dlatego uważamy, że to nie odrębne ministerstwo może pomoc sektorowi budowlanemu, ale przygotowanie odpowiedniej polityki państwa wzmacniającej ten ważny sektor polskiej gospodarki – podkreśla.

Jednocześnie zwraca uwagę, że warto uwzględnić bieżący kontekst gospodarczy i trendy administracyjne.

– Obecnie dominuje raczej tendencja do konsolidacji struktur państwowych, łączenia kompetencji i ograniczania liczby resortów – zarówno z powodów efektywnościowych, jak i fiskalnych. Tworzenie nowego ministerstwa wiązałoby się z dodatkowymi kosztami, ryzykiem dublowania kompetencji oraz wydłużeniem procesów decyzyjnych, co w okresie spowolnienia gospodarczego i presji budżetowej byłoby trudne do uzasadnienia – mówi.

Łagodniejsze stanowisko w tym temacie ma Marcin Nosiński, przewodniczący Komisji Budownictwa BCC.

– Budownictwo ma strategiczne znaczenie gospodarcze i społeczne, więc idea osobnego ministerstwa jest obiektywnie uzasadniona. Jednak jej powodzenie zależy od sposobu wdrożenia, a nie od samego faktu powołania nowego resortu. Samo ministerstwo bez gruntownych reform systemowych prawdopodobnie powtórzyłoby historyczne problemy – wskazuje.

Jak ocenia, powołanie Ministerstwa Budownictwa może być uzasadnione, jeśli towarzyszy mu: jasny zakres kompetencji, uproszczenie prawa, integracja z polityką mieszkaniową i klimatyczną, realna władza koordynacyjna.

– Ale jeśli miałoby to być tylko „kolejne ministerstwo” bez reform i realnych narzędzi działania, to nie na to najmniejszego sensu – zastrzega.

W czasach III RP, nie licząc Ministerstwa Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, które działało w latach 1987-1997, mieliśmy trzy ministerstwa z budownictwem w nazwie. Wszystkie istniały krótko. Ministerstwo Transportu i Budownictwa funkcjonowało w latach 2005-2006, potem Ministerstwo Budownictwa od 2006 do 2007 roku oraz Ministerstwo Infrastruktury i Budownictwa w latach 2015-2018.

Według naszych rozmówców doświadczenia z przeszłości mogą być argumentem za utworzeniem resortu, jak i dowodem na to, że nie ma takiej potrzeby.

– Często słyszymy argument, że Ministerstwo Budownictwa już istniało i przetrwało krótko. Należy jasno powiedzieć: jego likwidacja nie była wynikiem oceny merytorycznej, lecz decyzji politycznych. Dzisiejsze realia są jednak zupełnie inne. Skala inwestycji, wyzwania związane z mieszkalnictwem, transformacją energetyczną i bezpieczeństwem infrastruktury wymagają stabilnego zaplecza instytucjonalnego – mówi Radosław Wojnowski.

Natomiast według Jacka Szery, krótka historia resortu z 2006 roku nie powinna być argumentem przeciwko, ale przestrogą.

– To nie brak sensu merytorycznego przesądził o jego losie, lecz brak długofalowej, dalekowzrocznej decyzji, że budownictwo jest sektorem strategicznym – podkreśla przedstawiciel KIG.

Z kolei Marek Kowalski jest zdania, że doświadczenia historyczne studzą entuzjazm.

– Ministerstwo Budownictwa funkcjonowało w Polsce ostatnio w 2006 r. i przetrwało zaledwie rok, co sugeruje, że problemem nie był brak instytucji, lecz raczej brak spójnej wizji i stabilnych ram działania. Samo powołanie resortu nie gwarantuje poprawy efektywności sektora ani jakości regulacji – podsumowuje przewodniczący Federacji Przedsiębiorców Polskich.