To dlatego rachunki nie chcą spaść. Winna bywa jedna rzecz — i prawie nikt jej nie robi

Pompy ciepła nie tylko do nowych domów

Wbrew wciąż powtarzanym mitom pompy ciepła mogą działać efektywnie również w modernizowanych budynkach. Potwierdzają to wyniki projektu badawczego HP-QA in Existing Buildings (WP-QS im Bestand) – Development of optimized supply concepts and sustainable quality assurance measures for heat pumps in existing single-family homes, zrealizowanego w latach 2019–2024 przez Fraunhofer Institute for Solar Energy Systems ISE.

Naukowcy monitorowali 77 systemów grzewczych pracujących w rzeczywistych warunkach – w domach jedno- i trzyrodzinnych. Osiągnięte sezonowe współczynniki efektywności (SCOP) mieściły się w przedziale od 2,6 do 5,4. Oznacza to, że z 1 kWh energii elektrycznej urządzenia wytwarzały od 2,6 do 5,4 jednostki ciepła. Średni SCOP dla pomp powietrze/woda wyniósł 3,4, a dla gruntowych – 4,3, czyli więcej niż w edycji badania z 2019 roku.

Co istotne, badacze nie wykazali związku pomiędzy efektywnością pomp a rokiem budowy budynku. To dowód na to, że także starsze obiekty mogą osiągać bardzo dobre wyniki bez konieczności kosztownych, kompleksowych renowacji.

– Wyniki badań klarownie potwierdzają, że nowoczesne pompy ciepła mogą być realną alternatywą dla gazu i innych rodzajów ogrzewania, nawet bez pełnej modernizacji energetycznej budynku (…) – mówi Adam Korpalski ze Stiebel Eltron.

Ekspert zwraca też uwagę na rosnącą rolę propanu R290, który pozwala osiągać temperatury zasilania nawet do 75°C, co ułatwia współpracę pomp ciepła z tradycyjnymi grzejnikami w starszych budynkach.

Z raportu 10 milionów szans, czyli jak termomodernizować budynki z wielkiej płyty w Polsce przygotowanego przez Polską Izbę Budownictwa wynika, że aż 70 proc. spółdzielni mieszkaniowych planuje kolejne prace termomodernizacyjne. Problem w tym, że tylko 1 proc. z nich uwzględnia modernizację systemów wentylacji.

Badanie objęło 130 spółdzielni zarządzających 470 tys. budynków. Skala wyzwania jest ogromna – w blokach z wielkiej płyty mieszka około jedna czwarta Polaków. Tymczasem straty ciepła związane z wentylacją stanowią niemal połowę całkowitych strat energii w budynkach.

Zastosowanie rekuperacji pozwala ograniczyć te straty nawet o 92 proc., a jednocześnie poprawić komfort i jakość powietrza w mieszkaniach.

– Połączenie docieplenia ścian z montażem rekuperacji decentralnej (…) pozwala istotnie wzmocnić efekt termomodernizacji – wskazuje Jarosław Popadyk, menadżer ds. wentylacji w Stiebel Eltron.

Ekspert podkreśla również aspekt zdrowotny. Nowoczesne ocieplenia znacząco zwiększają szczelność budynków, a brak sprawnej wentylacji sprzyja nadmiernej wilgoci i pogorszeniu jakości powietrza, co wymusza częste wietrzenie i generuje dodatkowe straty ciepła.

Znaczenie wentylacji z odzyskiem ciepła rośnie również w kontekście chłodzenia pomieszczeń. Coraz więcej mieszkań wyposażonych jest w klimatyzację, która działa w obiegu zamkniętym i nie zapewnia wymiany powietrza.

Rekuperacja eliminuje konieczność otwierania okien, co latem oznacza mniejsze nagrzewanie wnętrz i rzadsze uruchamianie klimatyzatora.

– Posiadając rekuperację nie musimy otwierać okien, by uzyskać efekt wietrzenia, które latem powoduje przecież napływ cieplejszego powietrza – wyjaśnia Jarosław Popadyk.

Z kolei badanie Badania w Polsce i Europie: pompy ciepła to najbardziej doceniane źródło ogrzewania przeprowadzone przez Polską Organizację Rozwoju Technologii Pomp Ciepła w sierpniu 2025 roku pokazuje, że użytkownicy pomp ciepła są najbardziej zadowoloną grupą spośród wszystkich systemów grzewczych.

Poziom satysfakcji wyniósł 80 proc. Dla porównania: kotły na pellet wskazało 70 proc. użytkowników, a kotły gazowe – 61 proc. Polskie wyniki wpisują się w trend europejski. Według Electrify Research (HETS) w latach 2024-2025 zadowolenie użytkowników pomp ciepła w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech przekroczyło 90 proc.

– Polacy doceniają przede wszystkim wygodę obsługi, bezawaryjność i niskie koszty eksploatacji (…) – podsumowuje Adam Korpalski.

Trzy badania prowadzą do spójnego wniosku: pompy ciepła i rekuperacja to rozwiązania, które sprawdzają się nie tylko w nowych inwestycjach, ale również w modernizowanych budynkach. Dane pokazują, że ich potencjał w Polsce wciąż nie jest w pełni wykorzystywany – zwłaszcza w zasobach spółdzielczych. A to właśnie tam korzyści energetyczne, ekonomiczne i zdrowotne mogą być największe.