Zima nie jest problemem pomp ciepła. Ten błąd popełniamy przed zakupem

e-Budownictwo: Rynek pomp ciepła w Polsce w ostatnich latach rozwija się bardzo dynamicznie. Jak z perspektywy praktyka zmieniła się świadomość inwestorów i użytkowników na temat tej technologii?

Andrzej Dragan: Z perspektywy praktyka widzę, że zmieniła się nie tyle skala zainteresowania pompami ciepła, co dojrzałość decyzji inwestorów. Jeszcze kilka lat temu rozmowy zaczynały się od pytania: „czy to się opłaca”, dziś coraz częściej od „jak to zaprojektować, żeby system działał stabilnie i efektywnie przez lata”. To bardzo istotna zmiana jakościowa.

Inwestorzy coraz lepiej rozumieją, że pompa ciepła nie jest zamiennikiem kotła 1:1, lecz elementem całego systemu grzewczego. Większą wagę przykłada się do temperatur zasilania instalacji, charakterystyki energetycznej budynku i rzeczywistego zapotrzebowania na moc, a nie do samej mocy katalogowej urządzenia.

Już na etapie planowania budowy rośnie świadomość oszczędności inwestycyjnych i eksploatacyjnych. Rezygnacja z przyłącza gazowego, komina czy klasycznej kotłowni upraszcza projekt i realnie obniża koszty. Pompa ciepła coraz częściej jest elementem spójnej koncepcji energetycznej domu typu „all-electric”.

Po okresie bardzo dynamicznego boomu rynek wyraźnie dojrzał. Coraz częściej analizuje się całkowity koszt posiadania, a nie tylko cenę zakupu. Jest mniej emocji, a więcej inżynierskiego podejścia – i to zdecydowanie działa na korzyść jakości realizacji.

Pompy ciepła coraz częściej trafiają nie tylko do nowych domów, ale również do budynków modernizowanych. Co dziś jest największym wyzwaniem w takich projektach?

W modernizowanych budynkach największym wyzwaniem nie jest sama pompa ciepła, lecz zastany system grzewczy i jego realne parametry pracy. Bardzo często instalacje były projektowane pod temperatury zasilania rzędu 70-80°C, co wymaga dokładnej analizy i często korekt po stronie odbiorników ciepła lub hydrauliki.

Kluczowe staje się obniżenie temperatury pracy instalacji – przez przewymiarowanie wybranych grzejników, poprawę regulacji hydraulicznej czy etapową termomodernizację budynku. Jednocześnie trzeba jasno powiedzieć, że w wielu przypadkach nie da się od razu zejść do bardzo niskich temperatur zasilania.

Dlatego tak istotny jest dobór pomp ciepła, które zachowują możliwie wysoką efektywność również przy 50-55°C. W przypadku pomp ciepła Kermi mamy klasę energetyczną A+++ przy temperaturze zasilania 55°C. Różnice pomiędzy urządzeniami w tym zakresie są realne i szybko przekładają się na koszty eksploatacji.

Drugim krytycznym elementem jest rzetelna ocena zapotrzebowania na moc. Przewymiarowanie oznacza gorszą kulturę pracy i wyższe koszty inwestycyjne, a niedowymiarowanie – problemy eksploatacyjne. W modernizacjach nie ma miejsca na „dobór na oko”.

Wielu inwestorów wciąż obawia się pracy pomp ciepła zimą. Skąd biorą się te obawy i które z nich są dziś już po prostu nieaktualne?

Większość tych obaw wynika z doświadczeń z początków rynku oraz z nieudanych, źle zaprojektowanych instalacji, a nie z ograniczeń samej technologii. Przez długi czas funkcjonowało przekonanie, że pompa ciepła „nie radzi sobie zimą”.

Trzeba jednak jasno powiedzieć, że to naturalne, iż zimą pompa ciepła pobiera najwięcej energii – dokładnie tak samo, jak każde inne źródło ogrzewania. Problem polega na tym, że często ocenia się system przez pryzmat kilku najzimniejszych dni w roku, zamiast całego sezonu grzewczego.

W polskich warunkach sezon grzewczy trwa od października do kwietnia, a jego większa część przypada na temperatury dodatnie. W tych okresach przejściowych pompa ciepła pracuje z bardzo wysoką efektywnością i to one w największym stopniu budują opłacalność całego systemu.

Współczesne pompy ciepła są projektowane do pracy przy -20°C, a nawet niższych temperaturach. O komforcie i kosztach decyduje nie sama zima, lecz jakość projektu, właściwy dobór mocy oraz dobrze ustawiona regulacja.

Jakie kryteria – poza samą mocą urządzenia – są obecnie kluczowe przy wyborze systemu grzewczego do domu jednorodzinnego?

Sama moc urządzenia jest dziś jedynie punktem wyjścia. Kluczowa jest sezonowa efektywność SCOP, bo to ona pokazuje, jak system pracuje w realnym, kilkumiesięcznym sezonie grzewczym, a nie w jednym punkcie laboratoryjnym.

Równie istotne jest to, przy jakich temperaturach zasilania pompa ciepła zachowuje wysoką sprawność – w praktyce 45 lub 55°C, zależnie od rodzaju instalacji.

Bardzo ważne jest dopasowanie systemu do charakterystyki budynku oraz jakość automatyki i regulacji, które często mają większy wpływ na koszty eksploatacji niż różnice pomiędzy modelami urządzeń.

Coraz większego znaczenia nabiera zdalny dostęp serwisowy i możliwość nadzoru pracy pompy przez producenta. Istotna jest także integracja z innymi systemami oraz stabilność i przewidywalność pracy w długim okresie.

Dlaczego -7°C jest ważniejszym punktem odniesienia niż ekstremalne mrozy? Co to właściwie znaczy?

Z inżynierskiego punktu widzenia -7°C jest temperaturą znacznie bardziej reprezentatywną dla realnej pracy pompy ciepła niż ekstremalne mrozy. Nie mówimy tu o kilku najzimniejszych dniach w roku, lecz o warunkach, które wielokrotnie powtarzają się w trakcie sezonu grzewczego. To właśnie w tym zakresie temperatur system produkuje największą część energii dostarczanej do budynku.

Ekstremalne mrozy rzędu -20°C czy -25°C są krótkotrwałe i statystycznie rzadkie. Każda technologia grzewcza pracuje wtedy w warunkach granicznych. Kluczowe jest więc nie to, czy system „przetrwa rekordowy mróz”- bo przetrwa i to gwarantuje Producent, lecz jak efektywnie pracuje przez większość sezonu.

Mówiąc prościej: ekstremalne mrozy sprawdzają odporność systemu, a -7°C decyduje o jego opłacalności.

Jak w praktyce wygląda praca pomp ciepła w modernizowanych budynkach z lat 80. i 90.?

W praktyce wygląda ona dziś znacznie lepiej, niż sugerują obiegowe opinie, pod warunkiem rzetelnego podejścia projektowego. Wiele takich budynków przeszło już częściową termomodernizację, co istotnie obniża zapotrzebowanie na ciepło.

Kluczowe jest sprawdzenie, przy jakiej temperaturze zasilania instalacja jest w stanie pokryć potrzeby budynku. Po niewielkich korektach – takich jak przewymiarowanie wybranych grzejników, poprawa regulacji hydraulicznej czy zmiana sposobu sterowania – możliwa jest stabilna praca przy 45-55°C.

Coraz częściej stosuje się także systemy ogrzewania płaszczyznowego dostosowane do modernizacji, w tym niskoprofilowe rozwiązania, które pozwalają obniżyć temperatury zasilania bez gruntownej ingerencji w konstrukcję budynku.

Dobrze sprawdza się podejście etapowe, a użytkownicy szybko odczuwają poprawę komfortu i stabilności pracy systemu.

Czym różni się reaktywny defrost od strategicznego i jaki ma to wpływ na komfort, zużycie energii i żywotność urządzenia?

To naturalny proces okresowego odszraniania parownika jednostki zewnętrznej. Jego przebieg i częstotliwość w dużej mierze zależą od konstrukcji parownika oraz algorytmów sterowania.

Defrost reaktywny uruchamia się dopiero po zauważalnym spadku wydajności wymiany ciepła. Oznacza to dłuższe i mniej przewidywalne cykle, które mogą chwilowo obniżać komfort i zwiększać zużycie energii.

Natomiast strategiczny działa z wyprzedzeniem, na podstawie analizy wielu parametrów pracy. Cykle są krótsze, rzadsze i lepiej zsynchronizowane z pracą całego systemu. W efekcie poprawia się komfort, spada zużycie energii i zmniejsza się obciążenie sprężarki, co bezpośrednio wpływa na trwałość urządzenia.

Dlaczego cisza i stabilność pracy są dziś jednym z najlepszych wskaźników jakości systemu?

Cisza i stabilność pracy są dziś jednymi z najbardziej obiektywnych wskaźników jakości systemu grzewczego. Hałas, drgania czy nieregularna praca niemal zawsze sygnalizują problemy projektowe lub wykonawcze – z doborem mocy, hydrauliką albo regulacją.

Nowoczesna pompa ciepła powinna przez większość sezonu pracować w sposób modulowany, bez gwałtownych zmian trybów. Stabilna praca oznacza nie tylko wyższy komfort cieplny, ale także niższe zużycie energii i mniejsze obciążenia mechaniczne komponentów.

Z punktu widzenia inżynierskiego spokojna, przewidywalna praca systemu jest sygnałem, że cały układ został poprawnie zaprojektowany i pracuje w optymalnych punktach roboczych.

Kilka rad dla osób, które posiadają pompy ciepła/planują kupić- na co zwrócić uwagę podczas zakupu i jak sobie radzić z pompą, by pracowała jak najdłużej.

Pompa ciepła to technologia, która nie wybacza improwizacji. Podstawą jest rzetelny projekt wykonany przed zakupem urządzenia: określenie rzeczywistego zapotrzebowania na moc, temperatur pracy instalacji oraz warunków eksploatacji.

Kluczowe znaczenie ma wybór sprawdzonego producenta oferującego fabryczny serwis i realne wsparcie techniczne oraz rzetelnego wykonawcy, który myśli systemowo, a nie tylko montażowo. Nawet najlepsze urządzenie nie obroni się przy źle wykonanej instalacji hydraulicznej czy przypadkowych nastawach.

W codziennej eksploatacji najważniejsze są spokój i konsekwencja. Pompa ciepła najlepiej pracuje wtedy, gdy nie jest ciągle „korygowana ręcznie”. Dobrze ustawiona automatyka, stałe warunki pracy i regularne przeglądy mają większy wpływ na trwałość systemu niż jakiekolwiek „optymalizacje na szybko”.

Zdalny nadzór pracy, możliwość diagnostyki i wczesnego wykrywania nieprawidłowości pozwalają uniknąć poważniejszych problemów i wydłużyć żywotność urządzenia.

Na koniec zasada stara jak inżynieria: jakość zawsze się opłaca, a „tanio” w ogrzewaniu bardzo często oznacza „drogo – tylko rozłożone na raty”. Dobrze zaprojektowany i wykonany system z pompą ciepła pracuje spokojnie, przewidywalnie i przez długie lata – i dokładnie o to w tej technologii chodzi.