Polskie miasta rozlewają się na boki. To błąd, za który wszyscy płacimy

Robert Konieczny, architekt, założyciel i właściciel KWK Promes, jasno deklaruje swoje stanowisko: miasta powinny się zagęszczać, a nie rozlewać. To nie tylko kwestia estetyki, ale także energetyki, środowiska i jakości życia.

– Bardzo mi zależy na tym, żeby ludzie w miastach pozostawali. Miasta trzeba dogęszczać – to jest racjonalne energetycznie – mówi Robert Konieczny.

Architekt podkreśla, że nie chodzi o negowanie życia poza miastem, lecz o relację między centrum a przedmieściami. Katowice, które przywołuje jako przykład, przez lata mierzyły się z masowym odpływem mieszkańców i brakiem wiary w śródmiejskie inwestycje.

Jednym problemów jest projektowanie w miejscach zdegradowanych, nieoczywistych, często uznawanych za „stracone”. Tak było w przypadku Unikato – budynku mieszkaniowego w centrum Katowic, realizowanego przy skrajnie niskim budżecie.

– Pieniądze były tylko na tynk, styropian, białe plastikowe okna i balkony. Na początku byłem przerażony, że w ogóle się tego zadania podjąłem – mówi architekt.

Odpowiedzią nie była jednak rezygnacja z ambicji, lecz prosta, konsekwentna koncepcja – wynikająca z obserwacji kontekstu, lokalnej, katowickiej moderny i realnych ograniczeń. Dzięki nietypowemu układowi balkonów udało się poprawić doświetlenie mieszkań i zwiększyć ich funkcjonalność.

Efekt? Budynek, który – jak się później okazało – przyniósł inwestorowi kilkaset metrów kwadratowych powierzchni więcej niż konkurencyjne projekty. Ale przewagę dał czas, który pracownia zagwarantowała sobie na koncepcję i fakt, że ich projekt – w odróżnieniu od konkurencyjnych, nie był darmowy.

– Te trzy miesiące na projektowanie koncepcji spowodowały, że daliśmy inwestorowi dokładnie to, czego potrzebował.

Konieczny zwraca uwagę, że dobrze zaprojektowany budynek może uruchomić procesy znacznie szersze niż sama inwestycja. W przypadku Unikato tak właśnie się stało.

– Ten budynek odmienił los tej części Katowic. Dziś inwestują tam wszyscy, którzy wtedy nie wierzyli w to miejsce.

Innym przykładem jest inwestycja Aura – z zielonymi elewacjami. Zamiast kosztownych, wymagających pielęgnacji rozwiązań, architekci postawili na roślinność lokalną, samosiejki i naturalne procesy.

– Zrozumieliśmy, że chwasty dają nam dokładnie taki sam mikroklimat [co nasadzenia roślinne - przyp. red]). Same rosną, same sobie radzą.

Pochylona, zielona elewacja budynku została zaprojektowana tak, by sama się nawadniała dzięki opadom deszczu, bez energochłonnych systemów. To przykład myślenia o architekturze jako elemencie ekosystemu miasta, a nie wyłącznie obiekcie formalnym.

Jednym z najmocniejszych akcentów wypowiedzi Roberta Koniecznego jest krytyka powszechnej praktyki niepłacenia za koncepcje architektoniczne w projektach mieszkaniowych.

– Deweloperzy nie płacą architektom za koncepcje, a architekci robią je za darmo. To jest fatalny proceder.

Architekt podkreśla, że winy nie ponoszą wyłącznie inwestorzy – odpowiedzialność spoczywa także na samych projektantach, którzy godzą się na taką sytuację. Efekt? Rynek zalewany jest przeciętnymi, powtarzalnymi realizacjami, których nikt nie zapamiętuje.

– Tych ciekawych mieszkaniówek jest tak mało. A przecież to one kształtują miasta na dekady.

Historia Unikato pokazuje, że dobrze opłacona koncepcja nie jest kosztem, lecz inwestycją, która realnie się zwraca.

– Za myślenie warto płacić. Ten projekt nie tylko nie był za darmo – on na siebie zarobił.

W czasach kryzysu klimatycznego, presji urbanistycznej i rosnących oczekiwań mieszkańców, architektura – zdaniem Koniecznego – nie może być przypadkowa. Bez czasu na koncepcję, bez refleksji nad kontekstem i bez odwagi inwestora nie da się tworzyć miast, w których naprawdę chce się żyć.

Dogęszczanie miast to nie problem, lecz szansa – pod warunkiem że towarzyszy mu odpowiedzialne projektowanie. A odpowiedzialne projektowanie zaczyna się od koncepcji, za którą trzeba uczciwie zapłacić.